BANK SOALAN  BORANG PERTANYAAN

CARIAN SOAL JAWAB AGAMA

Soal jawab agama adalah merupakan perkhidmatan yang disediakan oleh Jabatan Mufti Negeri Selangor bagi menjawab pertanyaan tentang sesuatu isu dan permasalahan yang diajukan oleh pelanggan berkaitan dengan hukum syarak. Setiap soalan dan jawapan yang telah dikemaskini akan dihimpunkan di sini mengikut kategori yang telah ditetapkan untuk dijadikan rujukan dan panduan kepada masyarakat umum.


Kategori Subjek : MUAMALAT

message user image

  Soalan

Assalamualaikum ustaz.

 

Saya ingin meminta pandangan dari sudut syariah tentang satu urusan jual beli yang melibatkan pertukaran mata wang.

 

Situasinya begini:

 

Saya mempunyai sebuah sistem/website yang memaparkan kadar tukaran mata wang asing, contohnya 1 USD bersamaan berapa Ringgit Malaysia.

 

Masalahnya, kadar tukaran mata wang sentiasa berubah mengikut pasaran. Kadang-kadang perubahan berlaku beberapa kali dalam sehari. Namun, sistem yang saya gunakan hanya mengemas kini kadar tersebut sekali sehari.

 

Saya sudah berusaha mencari sistem yang boleh memberi kadar secara masa nyata (real-time), tetapi data seperti itu sukar diperoleh dengan tepat dan konsisten.

 

Jadi timbul persoalan:

 

Jika berlaku transaksi selepas kadar pasaran telah berubah, adakah saya wajib menggunakan kadar terkini pada saat itu, walaupun perubahan itu berlaku sejam atau beberapa minit sebelumnya?

 

Atau adakah dibolehkan untuk menggunakan kadar yang telah dikemas kini sekali sehari sahaja, demi memudahkan urusan, selagi kedua-dua pihak mengetahui dan bersetuju dengan kadar tersebut?

 

Ringkasnya, saya ingin tahu dari sudut hukum:
adakah keutamaan itu pada kadar pasaran semasa, atau pada kadar yang telah dipersetujui dan jelas dalam sistem walaupun ia bukan kadar paling terkini?

 

Mohon pencerahan ustaz supaya urusan ini lebih jelas dan selari dengan syariah.

 

Terima kasih.


message user image

Jawapan  

السلام عليكم ورحمة الله وبركاوعليكم السلام ورحمة الله وبركاته

الحمدلله رب العالمين والصلاة والسلام على أشرف الأنبياء والمرسلين وعلى اله وأصحابه أجمعين أما بعد

Merujuk kepada soalan yang diajukan,

Secara asasnya, urusan pertukaran mata wang asing termasuk dalam kategori bay‘ al-ṣarf (بيع الصرف) iaitu jual beli mata wang yang tertakluk kepada syarat-syarat tertentu menurut syarak.

Dalil utama dalam isu ini ialah sabda Rasulullah SAW:

الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ، وَالْفِضَّةُ بِالْفِضَّةِ، وَالْبُرُّ بِالْبُرِّ، وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ، وَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ، وَالْمِلْحُ بِالْمِلْحِ، مِثْلًا بِمِثْلٍ، سَوَاءً بِسَوَاءٍ، يَدًا بِيَدٍ، فَإِذَا اخْتَلَفَتْ هَذِهِ الْأَصْنَافُ، فَبِيعُوا كَيْفَ شِئْتُمْ، إِذَا كَانَ يَدًا بِيَدٍ

Maksudnya: Emas dengan emas, perak dengan perak, gandum dengan gandum, barli dengan barli, tamar dengan tamar, garam dengan garam; mestilah sama kadar, sama timbangan, dan secara serahan tangan ke tangan. Jika berlainan jenis, maka jual belilah mengikut kehendak kamu, asalkan secara serahan tangan ke tangan. (Riwayat Muslim)

Berdasarkan prinsip ini, pertukaran antara mata wang yang berlainan adalah harus, dengan syarat utama antaranya:

  1. Kadar pertukaran diketahui dengan jelas oleh kedua-dua pihak;
  2. Wujud persetujuan bersama (taradhi) tanpa unsur paksaan atau penipuan;
  3. Pertukaran berlaku secara serta-merta (taqabudh), sama ada secara hakiki atau secara qabd hukmi dalam sistem digital yang diiktiraf.

Berhubung persoalan sama ada wajib menggunakan kadar pasaran semasa secara masa nyata (real-time), menurut syarak pada asasnya tidak mensyaratkan bahawa kadar pertukaran mestilah sentiasa sama dengan kadar pasaran semasa pada detik transaksi berlaku.

Apa yang menjadi keutamaan ialah kejelasan kadar yang ditawarkan dan persetujuan kedua-dua pihak terhadap kadar tersebut ketika akad berlangsung.

Justeru, sekiranya sistem memaparkan kadar tertentu yang dikemas kini secara berkala (contohnya sekali sehari), dan:

  • pengguna dapat melihat kadar tersebut dengan jelas sebelum membuat transaksi;
  • pengguna memahami bahawa kadar tersebut bukan kadar masa nyata;
  • pengguna bersetuju untuk meneruskan transaksi berdasarkan kadar yang dipaparkan;

Maka transaksi tersebut pada asasnya diharuskan, walaupun kadar pasaran sebenar mungkin telah berubah sedikit pada waktu transaksi dilakukan. Namun demikian, beberapa perkara perlu diberi perhatian:

Pertama, hendaklah dielakkan sebarang bentuk kekeliruan atau gambaran yang boleh mengelirukan pengguna, contohnya mendakwa bahawa kadar tersebut ialah “live market rate” sedangkan ia hanya dikemas kini secara berkala.

Kedua, kadar yang digunakan tidak seharusnya menyimpang secara melampau sehingga boleh menimbulkan unsur penindasan, eksploitasi atau ketidakadilan terhadap pengguna.

Ketiga, syarat paling penting dalam pertukaran mata wang ialah isu taqabudh (serahan). Jika berlaku pembayaran tetapi penyerahan mata wang yang ditukar ditangguhkan tanpa justifikasi syarie yang sah, maka transaksi tersebut boleh menimbulkan isu ketidakpatuhan syariah.

Kesimpulannya, dalam urusan pertukaran mata wang, syarak tidak mewajibkan penggunaan kadar pasaran masa nyata secara mutlak. Yang lebih utama ialah kejelasan kadar yang dipersetujui, ketelusan maklumat kepada pelanggan, serta pematuhan kepada syarat-syarat akad jual beli matawang khususnya isu serahan.

 

والله أعلم بالصواب

Sekian, terima kasih.


Tahun Soalan : 2026
Jumlah Pelawat : 2

message user image